Gübre Kullanımı

TOPRAK ANALİZİ SONUÇLARINA GÖRE GÜBRE TAVSİYELE

Türkiye 3.Ulusal Gübre Kongresi, Tarım-Sanayi-Çevre, 11-13 Ekim 2004, Tokat

TOPRAK ANALİZ SONUÇLARINA GÖRE

GÜBRE TAVSİYELERİ

İbrahim H. GÜÇDEMİR, Mustafa USUL

Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü, 06172 Yenimahalle, Ankara

tgae@tgae.gov.tr

Özet: Genel olarak bütün tarım topraklarında her çeşit bitki besin maddesinin az veya çok olarak var olduğu bilinmektedir. Bitki besin maddelerinin topraktaki varlıklarının miktarını etkileyen esas faktör ise uygulanan tarım rejimidir. Uygulamak istenilen gübreleme porogramı toprakta eksik olan bitki besin maddesinin cins ve miktarını tespit ederek, gübrelemenin zamanında ve usulüne uygun olarak yapılmasını sağlamaktır. Tüm amaçlara hizmet edecek bir uygulama ise ancak toprak ve yaprak analizlerine dayalı bir gübreleme progamı oluşturmaktan geçmektedir. Analizler sonucu bitkilere verilecek gübre miktarlarını belirlenmesinde kullanılan rakamların bulunduğu, Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü ile birlikte diğer Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüleri tarafından uzun yıllar boyunca yürütülen yüzlerce denemenin verilerinin irdelenmesi sonucu “Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi” ortaya çıkmıştır (Ülgen ve Yurtsever, 1995). Özellikle gübreleme çalışmaları sonucu uygulanan gübreye bağlı olarak ürünlerde %50’nin üstünde verim artışı sağlandığı gözlenmiştir.

Bu artış bazı ürünlerde % 80’nin üzerine çıkmaktadır. Konuya sadece üründe meydana gelen artış açısından bakmamak gerekir, çünkü gübreleme mahsulun kalitesi üzerindede etkili olmaktadır. Gübrelemenin ürünün verim ve kalitesi üzerindeki etkisini aynı yıl içerisinde göstermesi nedeni ile analizlere dayalı gübre önerileri dahada önemli hale gelmiştir.

FERTILIZER RECOMMENDATION IN ACCORDANCE

WITH SOIL ANALYSIS

Abstract: Generally, it is known that all kinds of nutrient existent more or less in the all agriculture soils. The main factor affecting the amount of its existence in the soils is the agriculture regime applied. The fertilizing program wanted to apply is to supply that the fertilizing is made on time and in conformity with its method, determining the kind and amount of the nutrients which are absent in the soil. In order to serve this aim, the fertiliser dose-experiment studies, the laboratory analysis methods and field calibration studies have been performed for years such that all of these cover throughout the country. A practice to serve all the aims becomes to constitute only a fertilizing program based on the analysis of soil and leaf. Fertilizer and Fertilising Guidebook for Turkey have been prepared by the Soil and Fertilizer Research Institute as well as the other Rural Services Research Institutes with the results of hundreds of experimental data obtained for a long time (Ülgen and Yurtsever, 1995).

Especially, it was observed yield increase over % 50 in the crops depending on the fertiliser applied as a consequence of the fertilizing studies. This increase becomes over % 80 for some crops. The fertiliser and fertilizing recommendations based on analysis become more important due to the fertilizing has shown its effect both on yield and quality in the same year.

1. Giriş

Ülkemizde ticaret gübreleri kullanımı bazı bölgeler hariç yoğun ve bilinçli bir uygulama şeklinde değildir. Yoğun kullanımının olduğu bölgelerde ise bu kullanım ne kadar fazla gübre o kadar fazla ürün mantığı ile yapılması nedeni ile sağlıklı bir gübreleme gerçekleştirilememektedir. Bu şartlar altında dahi ülkemiz gübre tüketimi bir çok Avrupa ülkesi tüketiminin geriside bulunmaktadır. Rakamlar incelendiğinde birim alanda kullanılması gereken azotlu gübre miktarı 83.7 kg N/ha iken, kullanılan azotlu gübre miktarı 38.5 kg N/ha olarak gerçekleşmiştir. Birim alanda kullanılması gereken fosforlu gübre miktarı 57.3 kg P2O5 /ha iken tüketilen fosforlu gübre (P2O5) miktarı 22.3 kg P2O5/ha olmuştur. Potasyumlu gübre kullanımındada benzeri bir durumla karşılaşılmıştır. Birim alanda kullanılması gereken potasyumlu gübre miktarı 5.7 kg K2O/ha olması gerekirken gerçekleşen tüketim rakamları 1.7 kg K2O/ha olarak gerçekleşmiştir (Eyüpoğlu, 2002).

Yapılması gereken yukarıdaki rakamlardanda görüldüğü gibi gübre tüketiminin arttırılmasına yönelik çalışmalara önem vermek gerekmektedir. Bu çalışmalarda gübre kullanım rakamları kullanılacak gübre miktarlarının aşağısında kalan bölgeler için arttırılmasına yönelik programlar izlenirken bu rakamların üzerinde gübre tüketim değerlerine sahip yerlerde de analiz değerlerine uygun gübre kullanımını yaygınlaştırmak gerekir. Gübreleme sadece verimi arttırıcı bir faaliyet olmayıp aynı zamanda kaliteyi de etkileyen bir girdidir. Bu günkü güncel bilgilerimizle ilgili sonuçlar bilimsel binlerce çalışma ile ortaya konmuştur. Yüksek verimli çeşitlerin bitki besin maddesi ihtiyaçaları da o oranda yüksek olacağından aradaki farkın toprağa bir şekilde ilave edilmesi gerekmektedir. Bu ise ancak gübreleme ile mümkün olmaktadır. Ancak burada üzerinde durulması gereken en önemli husus yetiştirdiğimiz bitkinin gerçek ihtiyacının yetiştirme peryodunca bitkiye düzenli olarak sağlanmasıdır. Bu amaca ulaşırken özellikle son yıllarda çevreye zarar vermeyecek gübreleme programlarının uygulamaya alınması yolunda yoğun bir baskı oluşmuştur. Amaç sadece verimi arttırıcı uygulamaları yapmak olmayıp çevreye zarar vermeyecek bir uygulama programını yürütmek olmuştur. Bunlara ilaveten kullanılan gübrelerin ürün maliyeti üzerine etkisi dikkate alınarak bir gübreleme programı oluşturulmaya çalışılmaktadır.

Ülkemizde gübre ve gübrelemenin çevreye yapacağı olumsuz etkilerini gidermek için sürdürülebilir tarım açısından doğru çeşit ve miktarda gübre kullanımı son derece önemlidir. Gübrelemenin gereken miktarda ve zamanda yapılmaması, bir süre sonra toprak, su ve ürün kalitesinin bozulmasına, dolayısıyla insan sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olmaktadır. Ekonomik, doğru ve uygun gübre kullanımını sağlamanın en etkili yolu toprak ve bitki analizlerine göre uygulama yapılmasıdır. Ülkemizde bazı tarım alanlarında görülen, yanlış gübrele-meden doğacak çevre kirliliğini önlemek için, çiftçinin eğitimi ile bugüne kadar istenilen seviyeye getirilememesine rağmen laboratuvar analizlerine dayalı olarak bitkinin ihtiyaç duyduğu miktar ve zamanda gübre kullanımını sağlamak, uygulanacak en etkili yöntemdir.

2. Gübre Tavsiyelerinin İlkeleri

Bitkilerin besin kaynağı olarak toprak ve atmosfer kabul edilmekle beraber bitkiler, beslenmeleri için gerekli olan besin maddelerinin büyük kısmını topraktan alırlar. Bunun içindirki, bitkinin gelişme ortamı olarak toprak, bitki besin maddelerince fakir olduğu oranda bitkilerin gelişmesi geriler. Gübrelemeden amaç, toprakta eksikliği tespit edilen bitki besin maddelerini toprağa ilave etmek suretiyle mümkün olduğu kadar yüksek bir bitkisel üretim elde etmektir. Bunu sağlayabilmek için gübrelemenin bilgili ve dengeli olarak yapılması gerekir ki, bu da ancak gübrelenecek toprakların verim güçlerini bilmekle mümkündür. Kültür topraklarının verim güçlerini birinci derecede tayin eden faktör, bu toprakların bitkiler için gerekli besin maddelerini sağlama kapasiteleridir. Ancak, bu kapasite toprağın kendi özellikleri yanısıra, o toprakta yetiştirilecek bitki çeşidi ile birlikte iklim ve yetiştirme tekniğide bağlıdır. Bunun içindir ki, topraklarınbesin maddelerini sağlama kapasitelerinin, bütün bu faktörlerin etkisini içine alacak şekilde ölçülmesi gerekmektedir.

Bu gereği en iyi şekilde yerine getirebilmek için, biyolojik ve kimyasal olmak üzere çeşitli yöntemler geliştirilmiş bulunmaktadır. Bunları içerisinde, biyolojik yöntemlerden birisi olan tarla denemeleri en güvenilir yöntem olarak kabul edilmektedir. Tarla denemelerinde çeşitli bölge ve iklim şartlarında uygulanan gübre miktarları ile elde edilen ürün miktarları arasındaki ilişkiler tesbit edilmekte ve gübrelerin mahsul artışına olan etkileri belirtilmektedir. Gübre tavsiyeleri için en güvenilir yöntem olan tarla denemelerinin uygulamada uzun zaman alması ve pahalıya mal olması nedeni ile, daha az masraflı ve daha kısa zamanda gübre tavsiyelerini yapabilme imkanı veren ve bölgeler itibariyle yapılmış tarla denemeleriyle ilişkileri tesbit edilmiş olan kimyasal analiz yöntemleri bu amaçla kullanılmaktadır. Diğer bir deyim ile, toprakların laboratuvarlarda kimyasal analizleri yapılarak, toprakta bitkilerin yararlanabileceği bitki besin maddelerinin miktarları tayin edilmekte ve bu miktarlara göre o topraklarda ekilecek bitkiler için gübre tavsiyeleri yapılmaktadır.

Toprak analizlerinin yanı sıra, ekonomik ve dengeli bir gübreleme yapmak için, gübreleme programının kontrolu ve ve toprağa verilen gübrenin alınabilirliğini belirlemek için bitki analizleri de özellikle oldukça önemli hale gelmiştir. Buna göre herhangi bir kültür bitkisinin yaprak, sürgün v.b. gibi kısımları laboratuvarda analiz edildiğinde o toprağın hangi bitki besin maddeleri bakımından layıkiyle besleyemediği, önceden tesbit edilmiş standartlarla kıyaslama yolu ile kendiliğinde ortaya çıkar. Bitkilerdeki besin maddelerinin kritik sınırları itibariyle yaprak analizlerinin gübre tavsiyelerinde, özellikle meyvecilikte, büyük ölçüde yardımcı olduğu bilinmektedir. Analiz sonucunda, bitki bünyesinde bulunan besin maddesi miktarının krtik seviyenin altında bulunması, muhtemelen bu elementin toprakta noksan olduğunu gösterir. Yüksek veya fazla olması ise diğer elementlerin alımını azaltacağından, ürün artışını sağlamayacaktır. Gübreleme gereksiz ve masraftır.

3. Kimyasal Analiz Yöntemlerinin Kalibrasyonu

Kimyasal analiz yöntemlerinin tarla denemelerine göre daha kolay ve ucuz yapılmasına, birçok analiz yöntemi bulunmasına rağmen bunların hiç birisi tam anlamıyla her toprağa doğrudan doğruya uygulanamazlar. Bunların, her ülkenin kendi iklim ve toprak şartlarına göre bir şeçime tabi tutulmaları, ondan sonra da yapılacak tarla denemelerinden elde edilecek sonuçlarla korele edilmek suretiyle değişik bitki, toprak, iklim ve yetiştirme şartları için kalibre edilmeleri zorunluluğu vardır.

Ancak, toprak analizlerinden esas amaç; analiz sonucu toprakta bulunan miktarların söz konusu bitki için yeterlilik derecesini saptamak ve bundan da o bitkinin verimini belli bir seviyeye yükseltecek gübre miktarını hesaplamak olduğundan, kimyasal yolla bulunan analiz değerlerini ürün miktarı ile korele etmek gerekir. İncelenen besin maddesi ile ürün miktarı arasındaki karelasyon bulunduktan sonra, bu tür çalışmaların ikinci kademesi olarak analiz sonuçları ile gübreleme sonucu elde edilen verim artışları arasındaki ilişkiler ortaya konulmakta ve belli analiz değerleri için verimi, istenilen seviyeye yükseltecek gübre miktarları hesaplanmaktadır. Toprak çeşitleri arttıkça, kimyasal yöntemler arasında önemli farklılıklar kendini gösterdiğinden, güvenilir ilişkilerin elde edilebilmesi için değişik analiz yöntemlerinin uygulanması gerekebilmektedir. Ülkemiz toprakları ile ilgili kimyasal analiz yöntemlerinin şeçimi çalışmaları tamamlanmıştır.

4. Tavsiye Edilen Gübre Miktarları

Herhangi bir bölgede yetiştirilen bir bitki için elde edilen kalibrasyon sonuçları varsa en karlı ve isabetli gübre tavsiyeleri veya kullnılacak gübre miktarları bunlardan yararlanarak elde edilebilir. Sözkonusu bitkiye verilecek gübre miktarı gübrelenecek tarladan, “Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi” içinde verilen esaslara göre toprak numunesi alındıktan sonra ve Köy Hizmetleri Toprak Analiz Laboratuvarlarında analiz ettirildikten sonra, tarlanın bulunduğu bölge ve ekilecek bitkiye göre “Gübre Tavsiye Tablosu”ndan yararlanılarak bu tabloda verilen değerlerden yararlanılarak gübre miktarları seçilir (Tablo 1-3).

Tablo 1. Toprak analiz sonuçlarına göre çeşitli bitkilere verilmesi gerekli

azotlu gübre miktarları (kg N/dekar), (Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Trakya Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
A.Çiçeği Sulu 13 12 10 8
A.Çiçeği Kuru 9 8 7 6
Bağ Sulu 14 12 11 10
Bağ Kuru 10 9 8 7
Bostan Sulu 13 11 9 8
Bostan Kuru 9 8 7 6
Buğday Sulu 17 16 15 12
Buğday Kuru 10 8 7 6
Çeltik Sulu 19 18 17 14
K.Soğan Sulu 15 14 12 10
K.Soğan Kuru 10 9 8 7
Mısır Sulu 17 16 15 12
Mısır Kuru 12 11 10 7
Patates Sulu 17 16 14 12
Sebze Sulu 16 14 12 10
Ş.Pancarı Sulu 15 14 12 10
Ş.Pancarı Kuru 11 10 9 8
Yonca Sulu 6 5 4 3

Marmara Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
A.Çiçeği Sulu 13 12 11 9
A.Çiçeği Kuru 9 8 7 6
Bağ Sulu 15 13 12 10
Bağ Kuru 10 9 8 7
Bostan Sulu 12 11 10 9
Bostan Kuru 9 8 7 5
Buğday Sulu 17 16 15 12
Buğday Kuru 10 9 8 7
Çeltik Sulu 18 17 16 14
Fındık Kuru 20 18 16 14
K.Fasulye Sulu 6 5 4 3
K.Soğan Sulu 14 13 12 10
K.Soğan Kuru 9 8 7 6
Meyve Sulu 12 10 8 7
Mısır Sulu 19 18 16 14
Mısır Kuru 14 13 12 10
Patates Sulu 18 17 16 12
Patates Kuru 14 12 11 9
Şerbetçiotu Sulu 14 13 12 10
Sebze Sulu 16 15 13 11
Ş.Pancarı Sulu 18 17 16 14
Ş.Pancarı Kuru 13 11 10 9
Tütün (Kalite) Kuru 6 5 4 3
Tütün (Diğer) Kuru 10 9 8 6
Yonca Sulu 4 4 3 3

Karadeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
A.Çiçeği Sulu 13 11 9 7
Bağ Sulu 15 13 11 9
Bağ Kuru 10 8 7 7
Bostan Sulu 11 9 8 4
Bostan Kuru 8 7 6 3
Buğday Sulu 15 13 11 9
Buğday Kuru 10 9 8 7
Çay Kuru 24 22 20 18
Çeltik Sulu 19 18 17 14
Fındık Kuru 20 18 16 14
Haşhaş Sulu 9 8 7 6
Kenevir Sulu 14 13 12 10
K.Fasulye Kuru 6 5 4 3
Meyve Sulu 11 10 8 6
Mısır Sulu 19 17 15 12
Mısır Kuru 14 13 11 9
Narenciye Kuru 18 16 14 12
Patates Sulu 17 15 13 10
Patates Kuru 12 10 8 7
Sarmısak Sulu 15 14 13 11
Soya Sulu 6 5 4 3
Sebze Sulu 15 13 11 9
Ş.Pancarı Sulu 18 17 16 14
Ş.Pancarı Kuru 11 10 9 8
Tütün (Trabzon) Kuru 10 8 7 6
Tütün (Samsun) Kuru 5 4 3 3
Yonca Sulu 4 4 3 3

Orta Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1- 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
Arpa Sulu 15 14 13 11
Arpa Kuru 8 7 6 5
A.Çiçeği Sulu 13 11 9 7
Bağ Sulu 15 13 12 11
Bağ Kuru 10 8 7 6
Bostan Sulu 10 8 6 4
Bostan Kuru 7 6 5 3
Buğday Sulu 16 15 14 12
Buğday Kuru 9 8 7 5
Çeltik Sulu 19 18 16 12
Haşhaş Sulu 8 7 6 5
Havuç Sulu 19 18 17 14
K.Fasulye Sulu 6 5 4 3
Meyve Sulu 10 9 7 6
Mısır Sulu 17 16 14 10
Kimyon Kuru 8 7 6 4
Patates Sulu 16 15 14 12
Sebze Sulu 15 14 13 11
Ş.Pancarı Sulu 15 14 12 10
Yonca Sulu 6 5 4 3

Doğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
Arpa Sulu 12 10 8 6
Arpa Kuru 8 7 5 4
A.Çiçeği Sulu 12 9 8 7
Bağ Sulu 13 12 10 7
Bağ Kuru 10 9 8 7
Buğday Sulu 13 11 9 8
Buğday Kuru 9 8 6 5
Çayır Sulu 19 18 17 15
Fiğ Sulu 6 5 4 3
Meyve Sulu 12 10 8 7
Mısır Sulu 15 14 13 10
Pamuk Sulu 15 14 12 10
Patates Sulu 15 14 12 10
Sebze Sulu 16 12 10 9
Ş.Pancarı Sulu 15 14 12 10
Yonca Sulu 6 5 4 3

Ege Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
Anason Sulu 9 8 7 5
Arpa Sulu 16 15 14 10
Arpa Kuru 10 9 8 7
A.Çiçeği Sulu 14 13 11 9
A.Çiçeği Kuru 10 9 8 7
Bağ Sulu 14 13 11 9
Bağ Kuru 9 8 8 7
Bostan Sulu 12 11 10 9
Bostan Kuru 9 8 7 6
Buğday Sulu 17 16 15 12
Buğday Kuru 13 12 11 8
Çeltik Sulu 21 20 19 17
Meyve Sulu 12 10 8 6
Mısır Sulu 18 17 16 14
Mısır 2.ürün Sulu 19 18 17 15
Narenciye Sulu 18 16 14 12
Pamuk Sulu 14 12 10 8
Patates Sulu 17 16 14 12
Patates 2.ürün Sulu 18 17 16 14
Sebze Sulu 16 14 12 9
Sorgum Sulu 15 14 13 11
Susam Sulu 8 7 6 5
Ş.Pancarı Sulu 17 16 14 12
Tütün (Kalite) Kuru 4 4 3 3
Yerfıstığı Sulu 6 5 4 3
Yonca Sulu 5 4 3 3
İncir Kuru 12 10 8 7
Zeytin Kuru 10 9 8 6

Akdeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
Arpa Sulu 14 13 12 10
A.Çiçeği Sulu 20 19 18 16
A.Çiçeği Kuru 13 12 10 8
Bağ Sulu 16 15 14 12
Bağ Kuru 12 11 10 8
Bostan Sulu 15 14 12 10
Bostan Kuru 10 9 8 6
Buğday Sulu 18 17 16 14
Buğday Kuru 14 13 12 10
Çeltik Sulu 19 18 17 15
Çilek Sulu 11 10 9 7
Domates Sulu 19 17 15 13
K.Fasulye Sulu 7 6 5 3
K.Soğan Sulu 13 12 11 8
Marul Sulu 18 17 16 14
Meyve Sulu 18 17 16 14
Mısır2.ürün Sulu 18 17 16 14
Muz Sulu 19 18 17 15
Narenciye Kuru 18 17 16 14
Pamuk Sulu 17 16 15 13
Patates Sulu 17 15 13 10
Sebze (Diğer) Sulu 16 14 12 11
Soya Sulu 7 6 5 4
Susam Sulu 6 5 4 3
Ş.Pancarı Sulu 16 15 14 12
Tütün Kuru 4 4 3 3
Yerfıstığı Sulu 11 10 9 7
Yonca Sulu 5 4 3 3
Zeytin Kuru 10 9 8 6

Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Topraktaki Organik Madde Miktarı, (%)
0 – 1.0 1.1 – 2.0 2.1 – 3.0 3.0 +
A.Fıstığı Kuru 10 8 7 5
A.Çiçeği Sulu 14 13 12 10
Bağ Sulu 16 14 12 10
Bağ Kuru 11 10 9 7
Bostan Sulu 10 9 8 7
Buğday Sulu 16 15 14 12
Buğday Kuru 9 8 7 6
Çeltik Sulu 17 16 14 12
Meyve Sulu 12 11 9 8
Mısır 2.ürün Sulu 18 16 14 10
Pamuk Sulu 15 14 13 11
Patates Sulu 17 16 15 12
Susam Sulu 9 8 6 5
Susam Kuru 6 5 4 3
Sebze Sulu 16 14 12 10
Ş.Pancarı Sulu 16 14 13 11
Zeytin Kuru 9 8 7 6

Tablo 2. Toprak analiz sonuçlarına göre çeşitli bitkilere verilmesi gerekli fosforlu

gübre miktarları (kg P2O5/da) (Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Trakya Bölgesi


BitkiÇeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile)P2O5/dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-3.0 3.1-4.0 4.1- 5.0 5.1-6.0 6.1-7.0 7.1- 8.0 8.1-9.0 9.0 – +
A.Çiçeği Sulu 13 12 11 10 9 7 5 4 - -
A.Çiçeği Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bağ Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Bağ Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Bostan Sulu 9 8 7 6 5 4 3 3 - -
Bostan Kuru 7 6 5 4 3 3 - - - -
Buğday Sulu 13 11 9 8 7 5 4 3 - -
Buğday Kuru 10 9 8 7 6 5 3 2 - -
Çeltik Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
K.Soğan Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
K.Soğan Kuru 8 7 6 5 4 4 3 3 - -
Meyve Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Mısır Sulu 10 9 8 6 4 3 - - - -
Mısır Kuru 8 7 6 5 4 3 - - - -
Patates Sulu 12 11 10 9 8 7 5 4 - -
Sebze Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Ş.Pancarı Sulu 12 11 10 9 8 7 5 4 - -
Ş.Pancarı Kuru 9 8 7 6 5 4 4 3 - -
Yonca Sulu 18 17 15 13 11 9 7 5 5 -

Marmara Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kg P2O5/dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-

3.0

3.1-

4.0

4.1-

5.0

5.1-

6.0

6.1-

7.0

7.1-

8.0

8.1-

9.0

9.0-

+

A.Çiçeği Sulu 13 12 11 9 7 5 3 3 -
A.Çiçeği Kuru 10 9 8 7 6 4 3 3 - -
Bağ Sulu 12 10 9 8 7 6 5 4 - -
Bağ Kuru 10 9 7 6 5 4 3 - - -
Bostan Sulu 9 8 7 6 5 4 4 3 - -
Bostan Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Buğday Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Buğday Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Çeltik Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
K.Fasulye Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
K.Soğan Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
K.Soğan Kuru 8 7 6 5 5 4 4 3 - -
Meyve Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Mısır Sulu 10 9 7 6 5 4 3 - - -
Mısır Kuru 8 7 6 5 4 3 - - - -
Patates Sulu 16 14 12 10 8 6 5 4 3 -
Patates Kuru 12 10 8 7 6 4 4 3 - -
Sebze Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Şerbetçiotu Sulu 15 13 11 9 7 5 3 3 - -
Ş.Pancarı Sulu 13 11 10 9 7 6 5 4 3 -
Ş.Pancarı Kuru 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Tütün-Kalite Kuru 7 6 5 4 4 3 3 - - -
Tütün-Diğer Kuru 9 8 7 6 5 4 3 3 - -
Yonca Sulu 16 14 12 10 8 7 6 5 - -

Karadeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kg P2O5 / dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-

3.0

3.1-

4.0

4.1-

5.0

5.1-

6.0

6.1-

7.0

7.1-

8.0

8.1-

9.0

9.0-

+

A.Çiçeği Sulu 11 10 9 8 7 6 4 3 - -
Bağ Sulu 12 10 8 7 6 5 4 3 - -
Bağ Kuru 8 7 6 5 4 3 2 - - -
Bostan Sulu 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Bostan Kuru 7 6 5 4 3 3 2 - - -
Buğday Sulu 10 9 7 6 5 4 3 2 - -
Buğday Kuru 8 7 6 5 4 3 2 - - -
Çay Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Çeltik Sulu 11 10 8 6 5 4 4 3 - -
Fındık Kuru 16 14 12 10 9 7 5 - - -
Kenevir Sulu 8 7 6 5 4 3 2 - - -
K.Fasulye Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Meyve Sulu 12 10 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Mısır Kuru 7 6 5 4 3 3 - - - -
Patates Sulu 13 12 10 9 8 7 5 4 3 -
Patates Kuru 11 10 9 8 7 6 4 3 - -
Sarmısak Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Sebze Sulu 13 11 9 8 7 6 4 - - -
Soya Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Ş.Pancarı Sulu 14 13 11 9 8 6 4 3 3 -
Tütün, Trab. Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Tütün, Sam. Kuru 8 7 6 5 4 3 - - - -
Yonca Sulu 16 14 12 10 8 6 5 4 3 -

Orta Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kgP2O5/ dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-

3.0

3.1-

4.0

4.1-

5.0

5.1-

6.0

6.1-

7.0

7.1-

8.0

8.1-

9.0

9.0- +
Arpa Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Arpa Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
A.Çiçeği Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bağ Sulu 10 9 7 6 5 4 3 - - -
Bağ Kuru 9 8 6 5 4 4 3 - - -
Bostan Kuru 7 6 5 4 3 3 2 - - -
Buğday Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Buğday Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Çeltik Sulu 11 10 9 7 6 5 4 3 - -
Havuç Sulu 13 12 11 9 8 7 6 5 4 -
K.Fasulye Sulu 10 9 8 7 6 5 4 - - -
K.Soğan Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Mercimek Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Meyve Sulu 12 10 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır Sulu 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Nohut Kuru 8 7 5 4 4 3 2 - - -
Patates Sulu 14 12 10 9 8 6 5 4 3 -
Patates Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Sebze Sulu 13 11 9 7 6 5 4 - - -
Ş.Pancarı Sulu 12 10 8 7 6 5 4 3 3 -
Yonca Sulu 18 16 14 12 10 8 6 4 4 -

Akdeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile) , kg P2O5 / dekar
0 -

1.0

1.1-2.0 2.1-3.0 3.1-4.0 4.1-5.0 5.1-6.0 6.1-7.0 7.1-8.0 8.1-9.0 9.0

+

Arpa Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
A.Çiçeği Sulu 11 10 9 8 7 6 5 3 - -
A.Çiçeği Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Bağ Sulu 12 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Bağ Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Bostan Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bostan Kuru 8 7 6 5 4 3 - - - -
Buğday Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Buğday Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Çeltik Sulu 11 9 8 7 6 5 4 3 - -
Çilek Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Domates Sulu 14 12 11 10 8 6 5 4 - -
K.Fasulye Sulu 10 9 8 7 6 5 4 4 3 -
K.Soğan Sulu 11 9 8 7 6 5 4 3 - -
Marul Sulu 18 17 15 13 11 9 7 5 3 -
Mercimek Kuru 8 7 6 5 4 4 3 - - -
Meyve Sulu 12 10 9 8 7 6 5 4 - -
Mısır Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır 2.ürün Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 - -
Muz Sulu 14 12 10 9 8 7 6 5 4 -
Narenciye Sulu 12 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Nohut Kuru 9 8 7 6 5 4 4 3 - -
Pamuk Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Patates Sulu 14 12 10 9 8 7 5 4 3 -
Sebze, (diğer) Sulu 12 11 10 9 8 7 6 5 - -
Soya Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Susam Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Ş.Pancarı Sulu 13 12 11 10 9 8 6 5 4 -
Tütün Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Yerfıstığı Sulu 10 9 8 7 6 5 4 - - -
Yonca Sulu 18 16 15 13 11 9 7 5 4 -
Zeytin Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -

Güney Doğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kg P2O5 / dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-

3.0

3.1-

4.0

4.1-

5.0

5.1-

6.0

6.1-

7.0

7.1-

8.0

8.1-

9.0

9.0 – +
A.Fıstığı Kuru 9 8 7 6 5 4 4 3 - -
A.Çiçeği Sulu 12 11 10 9 8 7 5 4 3 -
Bağ Sulu 11 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bağ Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Bostan Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Buğday Sulu 12 11 10 8 6 4 3 - - -
Buğday Kuru 10 9 7 5 4 3 3 - - -
Çeltik Sulu 11 10 9 8 6 5 4 3 - -
Mercimek Kuru 9 8 7 5 4 3 2 - - -
Meyve Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır 2.ürün Sulu 8 7 6 5 4 3 2 - - -
Nohut Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Pamuk Sulu 10 8 7 6 5 4 3 - - -
Pamuk Kuru 7 6 5 4 4 3 - - - -
Patates Sulu 14 12 10 8 6 5 4 3 - -
Sebze Sulu 10 8 7 6 5 5 4 3 - -
Susam Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Ş.Pancarı Sulu 13 12 10 9 8 6 5 4 - -

Doğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kg P2O5 / dekar
0 – 1.0 1.1-

2.0

2.1-

3.0

3.1-

4.0

4.1-

5.0

5.1-

6.0

6.1-

7.0

7.1-

8.0

8.1-

9.0

9.0-

+

Arpa Sulu 9 8 7 6 5 4 3 3 - -
Arpa Kuru 8 7 6 5 4 4 3 - - -
A.Çiçeği Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bağ Sulu 11 10 9 8 7 6 4 3 - -
Bağ Kuru 8 7 6 5 4 3 - - - -
Buğday Sulu 10 9 7 6 5 4 3 3 - -
Buğday Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Çayır Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Fiğ Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Fiğ Kuru 8 7 6 5 4 3 3 2 - -
K.Fasulye Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Meyve Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Pamuk Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Patates Sulu 13 11 9 8 7 6 5 4 3 -
Patates Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Sebze Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Ş.Pancarı Sulu 14 13 11 9 8 7 6 5 4 -
Ş.Pancarı Kuru 10 9 7 6 5 4 3 3 - -
Yonca Sulu 18 16 14 12 10 8 6 4 - -

Ege Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile), kg P2O5 / dekar
0 – 1.0 1.1-2.0 2.1-3.0 3.1-4.0 4.1-5.0 5.1-6.0 6.1-7.0 7.1-8.0 8.1-9.0 9.0 – +
Anason Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Arpa Sulu 11 10 8 7 6 5 4 3 - -
Arpa Kuru 8 7 6 5 4 4 3 - - -
A.Çiçeği Sulu 12 11 10 8 7 6 5 4 3 -
A.Çiçeği Kuru 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Bağ Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Bağ Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Bakla Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bostan Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Bostan Kuru 8 7 6 5 4 4 3 - - -
Buğday Sulu 12 10 8 7 6 5 4 3 - -
Buğday Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Çeltik Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Mısır 2.ürün Sulu 11 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Narenciye Sulu 12 11 10 9 8 7 6 5 3 -
Nohut Kuru 9 8 7 6 5 4 3 2 - -
Pamuk Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Patates Sulu 13 12 11 10 8 7 6 5 4 -
Patates 2.ür. Sulu 14 13 12 10 8 7 6 5 4 -
Sebze Sulu 12 10 9 8 7 6 5 4 3 -
Sorgum Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Susam Sulu 9 8 7 6 5 4 3 - - -
Ş.Pancarı Sulu 13 11 9 8 7 6 5 4 3 -
Tütün Kalite Kuru 8 7 6 5 4 3 3 - - -
Yerfıstığı Sulu 10 9 8 7 6 5 4 3 - -
Yonca Sulu 18 16 14 12 10 8 7 6 4 -
Zeytin Kuru 10 9 8 7 6 5 4 3 - -

Tablo 3. Toprak analiz sonuçlarına göre çeşitli bitkilere verilmesi gerekli potasyum

gübre miktarları (kg K2O/dekar) (Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Trakya Bölgesi


Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Kuru 12 10 8 5 -
Bağ Sulu 14 12 10 7 -
Bağ Kuru 12 10 8 6 -
Bostan Sulu 10 8 6 4 -
Buğday Sulu 12 9 6 4 -
Buğday Kuru 9 7 4 - -
Çeltik Sulu 12 10 7 5 -
Meyve Sulu 10 8 6 4 -
Mısır Sulu 14 10 6 4 -
Patates Sulu 14 12 10 8 -
Patates Kuru 12 10 8 6 -
Sebze Sulu 12 10 8 6 -
Ş.Pancarı Sulu 14 12 10 8 -
Ş.Pancarı Kuru 12 10 8 6 -
Yonca Sulu 12 10 8 6 -

Marmara Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Kuru 12 10 7 5 -
Bağ Sulu 15 12 9 6 -
Bağ Kuru 12 10 7 5 -
Bostan Sulu 10 8 6 4 -
Buğday Sulu 13 10 7 5 -
Buğday Kuru 10 8 6 4 -
Çeltik Sulu 12 10 8 6 -
Meyve Sulu 10 8 6 4 -
Mısır Sulu 16 14 12 10 7
Patates Sulu 14 12 8 5 -
Patates Kuru 12 10 7 4 -
Sebze Sulu 12 10 8 6 -
Ş.Pancarı Sulu 16 12 8 6 -
Ş.Pancarı Kuru 12 10 7 5 -
Tütün - 8 6 5 4 -
Yonca Sulu 12 9 7 5 -

Doğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
Bostan Sulu 10 8 6 4 -
Buğday Sulu 12 8 6 4 -
Buğday Kuru 9 7 4 - -
Meyve Sulu 10 8 5 3 -
Mısır Sulu 13 11 7 5 -
Patates Sulu 13 11 8 6 -
Patates Kuru 11 9 6 4 -
Ş.Pancarı Sulu 14 12 8 6 -
Ş.Pancarı Kuru 13 10 6 4 -
Sebze Sulu 12 10 8 6 -
Yonca Sulu 11 9 7 5 -

Karadeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1-30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Kuru 14 10 7 5 -
Bağ Sulu 13 11 8 4 -
Bağ Kuru 11 8 4 3 -
Bostan Sulu 10 7 4 - -
Buğday Kuru 14 11 7 - -
Çay Kuru 14 9 6 4 -
Çeltik Sulu 13 11 7 4 -
Fındık Kuru 12 8 5 3 -
Meyve Sulu 9 7 5 3 -
Patates Sulu 13 11 7 5 -
Patates Kuru 12 9 7 - -
Ş.Pancarı Sulu 15 12 8 6 -
Ş.Pancarı Kuru 12 9 7 - -
Sebze Sulu 13 10 7 5 -
Tütün Kuru 14 10 6 4 -
Yonca Sulu 12 9 7 5 -

Orta Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Sulu 14 12 8 5 -
Bağ Sulu 15 12 7 5 -
Bağ Kuru 12 9 6 4 -
Bostan Sulu 10 8 5 - -
Buğday Sulu 11 8 6 4 -
Buğday Kuru 8 6 4 - -
Çeltik Sulu 12 10 6 4 -
Meyve Sulu 10 8 6 4 -
Mısır Sulu 13 10 7 5 -
Patates Sulu 15 12 8 6 -
Ş.Pancarı Sulu 15 13 9 6 -
Sebze Sulu 12 10 8 6 -
Yonca Sulu 12 9 7 5 -

Güney Doğu Anadolu Bölgesi

Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1-25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Fıstığı Kuru 10 8 6 4 -
Bağ Sulu 12 11 8 6 -
Bağ Kuru 10 9 7 4 -
Bostan Sulu 10 8 6 4 -
Buğday Sulu 11 9 7 5 -
Buğday Kuru 9 7 5 - -
Çeltik Sulu 12 10 8 6 -
Meyve Sulu 10 8 6 4 -
Mısır Sulu 13 10 8 5 -
Pamuk Sulu 13 11 8 6 -
Patates Sulu 13 12 10 6 -
Patates Kuru 11 10 8 5 -
Ş.Pancarı Sulu 14 13 10 7 -
Sebze Sulu 12 10 8 6 -

Ege Bölgesi

Bitki Çeşidi

Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 -10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Sulu 13 10 8 6 -
A.Çiçeği Kuru 12 10 8 4 -
Bağ Sulu 12 10 8 5 -
Bağ Kuru 10 8 6 5 -
Bostan Sulu 9 7 6 - -
Buğday Kuru 12 9 6 - -
Çeltik Sulu 12 10 8 5 -
Meyve Sulu 8 6 5 - -
Mısır Sulu 13 10 8 5 -
Narenciye Sulu 12 8 6 4 -
Pamuk Sulu 13 10 7 - -
Patates Sulu 14 12 10 6 -
Patates Kuru 12 9 7 - -
Susam Sulu 9 6 5 - -
Ş.Pancarı Sulu 14 11 8 5 -
Ş.Pancarı Kuru 12 9 7 - -
Sebze Sulu 12 9 8 4 -
Tütün Kuru 12 10 8 5 -
Yerfıstığı Sulu 13 11 8 4 -
Yonca Sulu 12 10 9 5 -
Zeytin Kuru 8 6 5 3 -

Akdeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi


Tarım Şekli

Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı, kg K2O/da
0 – 10.0 10.1- 20.0 20.1- 25.0 25.1- 30.0 30.0 – +
A.Çiçeği Sulu 14 11 8 5 -
A.Çiçeği Kuru 10 8 6 4 -
Bağ Sulu 15 11 7 5 -
Bağ Kuru 10 8 5 4 -
Bostan Sulu 10 7 5 - -
Buğday Sulu 12 10 7 4 -
Buğday Kuru 8 6 4 - -
Çeltik Sulu 13 10 7 4 -
Meyve Sulu 10 8 5 - -
Mısır Sulu 15 12 8 5 -
Narenciye Sulu 12 10 7 5 -
Pamuk Sulu 13 10 6 4 -
Patates Sulu 14 12 8 5 -
Patates Kuru 12 10 6 - -
Susam Sulu 10 8 5 - -
Ş.Pancarı Sulu 15 13 9 5 -
Ş.Pancarı Kuru 12 10 6 - -
Sebze Sulu 12 9 6 4 -
Yerfıstığı Sulu 13 9 6 4 -
Yonca Sulu 12 9 7 5 -

Bu tablolardan yararlanarak gübre ihtiyacının nasıl hesaplandığı aşağıdaki örnekle anlatılmaktadır; Karadeniz bölgesinden bir çiftçi tarlasında toprak analizi yaptırdı ve bu tarlada sulu şartlarda patates ekmek istiyor ve yapılan analiz sonuçları ise aşağıdaki gibidir:

% Organik madde: % 1.7, P2O5 : 2.5 kg /da, K2O: 24.2 kg/da

Tuzluluk, alkalilik gibi diğer şartlarında uygun olduğunu düşünüldüğünde bu çiftçinin tarlasına uygulaması gereken gübre miktarını tablolardan yararlanarak bulunur. Organik madde % 1.7 olduğuna göre Tablo 1’deki Karadeniz Bölgesi tablosundaki sulu şartlarda patates yetiştiriciliği sırasının karşısındaki % organik madde (1.1-2.0) sütunu ile kesiştiği noktada 15 rakamı bulunur. Bu 15 rakamı dekara saf 15 kg azot atılması anlamına gelmektedir. Fosfor için aynı şekilde Tablo 2’deki Karadeniz tablosuna bakılır ve sulu şartlardaki patates için 2.1- 3.0 sütunundaki 10 rakamı bulunur . Analiz sonucunda 2.5 kg/da saf fosfor ihtiva eden toprağa 10 kg/da saf fosfor verilmesi gerekir. Potasyum için aynı şekilde Tablo 3’deki Karadeniz tablosuna bakılır ve sulu şartlardaki patates için 20.1-25.0 sütünundan da görüldüğü gibi 7 kg/da K2O’ nun toprağa gübre ile verilmesi gerektiği bulunur.

Yaygın olarak kullanılan gübreler ve bitki besin içerikleri Tablo 4’de sunulmuştur.

Tablo 4. Yaygın olarak kullanılan gübreler ve bitki besin içerikleri, %

(Ülgen ve Yurtsever, 1995); (DPT, 2000).

Gübre cinsi Kısa adı Azot, N Fosfor, P205 Potasyum K20
Amonyum nitrat AN33 33 - -
Kalsiyum amonyum nitrat AN26 26 - -
Amonyum sülfat AS 21 - -
Üre ÜRE 46 - -
Triple süper fosfat TSP - 42-44 -
Diamonyum fosfat DAP 18 46 -
Kompoze NPK 8-25 5-30 0-20
Potasyum sülfat PS - - 50
Potasyum nitrat PN 13 - 44
Kalsiyum nitrat KN 15 - -

Saf besin maddesini gübreye çevirme sabiteleri; % 26 N x 3.85 = kalsiyum amonyum nitrat; % 33 N x 3.03 = amonyum nitrat, % 21 N x 4.76 = amonyum sülfat; % 46 N x 2.17 = üre; % 44 P205 x 2.27 = triple süper fosfat; % 50 K20 x 2.00 = potasyum sülfat; % 46 K20 x 2.17 = potasyum nitrat

Kaynaklar

Eyüpoğlu, F., 2002. Türkiye Gübre Gereksinimi, Tüketimi ve Geleceği, Köy Hizmetleri Toprak ve Gübre Araştırma Enst. Tek.Yay. No:T-2, Ankara.

DPT, 2000. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, ‘Gübre Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu’, Ankara.

Ülgen, N. ve Yurtsever, N. 1995. Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müd. Yayınları, Genel Yayın No: 209, Teknik Yayınlar No:66, 4. Baskı, Ankara.